Single take van een Albanese zanger/çiftelia-speler in Çarşija, Skopje, Macedonië. Zo is Bob Dylan ook ooit begonnen. Maar die zong in het Engels en had het geluk dat hij een beter bovengebit had…
Klik hier voor het filmpje (5:19 minuten)…
(Шуткo, Шутo Opизapи, Cкoпje, Maкeдoниja)
Click here for an ENGLISH TRANSLATION of this article…
Video-opnamen van Herdelezi ofwel Djurdjevdan, in Šutka (Šuto Orizari). Šutka ligt bij Skopje, Macedonië en is één van de grootste Roma dorpen ter wereld.
Herdelezi is het belangrijkste feest voor Roma uit voormalig Joegoslavië, en markeert het begin van de zomer. Voorafgaand aan de eerste dag van de viering houden de Roma een voorjaarsschoonmaak en verven sommigen hun huis opnieuw.
De Roma in Macedonië zijn voornamelijk moslims maar vreemd genoeg zijn ze tijdens de eerste dag van Herdelezi bij de orthodox christelijke Sveti Jovan kerk in Skopje te vinden. Het is daar een behoorlijke drukte, met muzikanten en datende pubers. Veel Roma komen hier om van de heilige bron te drinken, dat zou gezondheid en geluk brengen in het komende jaar. Gezien de gezondheidstoestand van Roma in de Balkan denk ik niet dat het water erg geneeskrachtige eigenschappen bezit.
De schapen en lammeren in Šutka hebben die dag minder geluk, zij worden overal midden op straat massaal geslacht, waardoor sommige straten zo ongeveer in een rivier van bloed veranderen. De video bevat daarvan opnamen, wie dat niet zit zitten moet dan ook maar niet kijken. Het is zoals de dingen gaan in Šutka. Voor degenen met een sterke maag staat hier de brute versie van het filmpje…
Op het voetbalveldje in het midden van het dorp is tijdens Herdelezi een Lunapark opgesteld. Aan het eind van de feestweek, op de vierde dag, wordt daar een concert gehouden door verschillende Roma-zangers, met als backing band de “Mladi Kristali” oftewel “Jonge Kristallen”, zoals ze zichzelf noemen, die een soort Rom-pop ten gehore brengen. De soundchek van Mladi Kristali kun je hier zien. Roma muzikanten in Šutka verdienen vaak een dikke boterham. Zo’n 30 procent van de zangers op de Macedonische TV is afkomstig uit Šutka, en wonen daar in grote protserige huizen op een steenworp afstand van bijna-krotwoningen. Eigenlijk zijn die Roma zangers de Andre Hazessen van de Macedonië. Het is op TV in ieder geval veel sentimentele kitsch wat de klok slaat, men speelt als rechtgeaarde broodmuzikant uiteraard wel wat de klant wil horen.
Klik hier voor de gecensureerde versie van het filmpje…
Klik hier voor de video van Mladi Kristali…
Klik hier voor de foto’s uit Shutka uit 2007…
Klik hier voor foto’s uit Shutka uit 2004…
NB: Andere beschrijvingen van Šutka kun je vinden op de site van Garth Cartwright en Joyce van Belkom
Koud filmpje van het treinstation van Sighetu Marmaţiei, in het noorden van Roemenië, aan de grens met de Oekraïne. Gefilmd op nieuwjaarsdag, tijdens het wachten in de vrieskou op de trein naar Cluj-Napoca. Temperaturen van -7 overdag tot -18 ’s nachts. De ticketverkoopsters lachten me uit omdat ik een ‘clasa un’ (eerste klas) ticket wilde hebben. Clasa un in Roemenië stond volgens hen gelijk aan clasa cinci (vijfde klas) in Nederland. Niet zo gek, want ondanks de clasa un coupé had de verwarming toch kuren, waardoor het eerste deel van de rit behoorlijk fris was…
Klik hier om het filmpje te bekijken…
Sound: FM3 Buddha Machine loop transformed by Monolake/Robert Henke
Video verslag van een begrafenis in Berbeşti in Roemenië. Berbeşti is een klein boerengehucht in de regio Maramureş, waar archaïsche gebruiken en religie vermengd met bijgeloof nog steeds een grote rol spelen.
Wanneer iemand overlijdt wordt het lijk drie dagen thuis opgebaard in een open kist (hoewel dit tegenwoordig door de regering verboden schijnt te zijn) en worden allerlei rituelen tot op de letter uitgevoerd. Men heeft het in het geval van Maramureş ook wel over de “dodencultus” (zie hier voor details).
Op de dag van de begrafenis loopt het hele dorp uit (in Berbeşti was het in ieder geval wel een drukke boel) en worden er psalmen voorgedragen door een club priesters, terwijl klaagvrouwen zich om de kist verzamelen. De klaagvrouwen bewenen het feit dat ze door de dode in “het aardse tranendal” worden achtergelaten.
Daarna volgt een processie richting het kerkhof, waar kaarsen worden aangestoken om de reis van de dode naar het hiernamaals een beetje bij te lichten. Nadat de kist is dichtgetimmerd en men deze in het graf heeft laten zakken wordt in ijltempo het graf dichtgegooid, begeleid door het gezang van klaagvrouwen dat van generatie op generatie is overgeleverd. De priester had amper tijd om een kruisje te slaan.
In een mum van tijd zit daarna iedereen weer in het dorp aan de tafels met traditionele versnaperingen, en bier natuurlijk. Het verbaasde me nogal dat dat allemaal zo snel ging, men wilde kennelijk snel weer weg van dat kerkhof…
Ieder jaar komen in Augustus duizenden pelgrims van diverse pluimage naar het Belgische Banneux. Het is een internationaal gebeuren met veel Afrikanen, 2000 Iraakse Armeniërs, en zo’n 3000 Joegoslavische Roma die hier zijn om te feesten, en tussen de bedrijven door ook wat aan Maria-verering te doen. De Roma zijn voornamelijk economische vluchtelingen uit voormalig Joegoslavië, die inmiddels hun stek in België en omringende landen hebben gevonden.
Maria wordt hier aangeprezen als zou zij de ‘maagd der armen’ zijn, maar ik heb toch de indruk dat de geestelijken de enigen zijn die wat aan haar kunnen verdienen. Suppoosten op het centrale plein waar het mariabeeld staat opgesteld nemen, na betaling van 5 euro, tassen van bezoekers aan, en raken met de tas heel even het beeld aan voor een instant zegening o.i.d. Tijdens de processie in het zigeunerkamp wordt de portemonnaie ook met graagte getrokken voor Maria. Het lijkt erop dat de pelgrims letterlijk ‘verlicht’ weer naar huis gaan.
Degenen die goed verdienen hier zijn de leden van “Duvacki Orkestar Mladi Braka Kadrievi“, een blaasorkestje van Macedonische Roma uit Antwerpen (jaja). Wie graag “een danske placeert” op de klanken van dit orkest zal toch een niet geringe financiële bijdrage aan de feestvreugde moeten leveren, anders staat het orkest binnen de kortste keren bij de buren te spelen. Bijdragen van 50 euro zijn helemaal geen uitzondering. Niet goedkoop die jongens, maar goed, dan heb je tenminste wat, in tegenstelling tot een Maria-bijdrage waar alleen de pastoor beter van wordt…