Rondje Boedapest in drieënhalve minuut.

(muziek: A Hawk and a Hacksaw)

Klik hier om het filmpje te bekijken…

In Mei wordt in de Balkan ‘Herdelezi’ gevierd, een soort van heilige week voor de Balkan-Roma. De week wordt meestal afgesloten met een groot feest op het dorpsplein of een andere open plek. Tijdens dat feest speelde in Šutka (een grote Roma wijk net buiten Skopje, Macedonië) de heren die je in de videoclip een soundcheck ziet doen. De band noemt zich “Mladi Kristali”, ofwel “De Jonge Kristallen”. Macedonische zigeunerbands hebben wel vaker van dat soort namen.

De muziek die deze band speelt is typisch voor de regio Macedonië/Bulgarije, maar is wel wat anders dan we van wereldmuziek-platenlabels gewend zijn. Die labels contracteren bands, die dan vooral de authentieke en traditionele kant van hun muziek blijven benadrukken. Dat is immers veel meer in trek bij het westerse publiek, en dat zijn toch degenen die hun CD’s kopen. Westerse luisteraars houden niet zo van kitscherige keyboardgeluiden, maar toch is dit eigenlijk meer the real thing. Het is de muziek waar de Roma muzikanten hun brood mee verdienen op bruiloften en partijen. En zo’n keyboard heeft natuurlijk veel meer octaven dan een trompet, en ja, kan zelfs een hele band vervangen, en kan ongelooflijk hard uitversterkt worden waardoor het P.A. systeem gaat vervormen, niemand elkaar meer verstaat, en iedereen met suizende oren en een stuk in zijn kraag naar huis kan. En zo hoort dat, in Roma-land…

ENGLISH TEXT:

In May, ‘Herdelezi’ a kind of holy week, is celebrated by Roma in the Balkans. On the last day there usually is large party on the village square or some other open space. During the celebration the band “Mladi Kristali” – which means “Young Crystals” – played in Šutka, which is a large Roma village near Skopje, Macedonia. In the videoclip, the band is actually doing a soundcheck.

The music played is typical Macedonian/Bulgarian fare, and it is something quite different from the music that world-music labels tend to serve. These labels often contract bands who then keep playing their music in a more traditional and authentic manner. Such music is more interesting for a western audience, and they are the ones who buy the CD’s anyway. Western listeners usually don’t like the kitschy keyboard sound aimed at the locals, but arguably this music is more like the real thing. It is the music with which Roma musicians earn their money at weddings and parties. And of course big keyboards like that have many more octaves than trumpets have, and yes, they can replace an entire band, and last but not least they can crank up the volume in a way that distorts the P.A. sound system, leaves everybody not-understanding each other anymore, and when the party’s over everyone can go home loaded and with ringing in their ears. Just the way it is supposed to be…

Klik hier om het filmpje van Mladi Kristali te bekijken…

Klik hier voor foto’s uit Shutka uit 2007…

Klik hier voor foto’s uit Shutka uit 2004…

Single take van een Albanese zanger/çiftelia-speler in Çarşija, Skopje, Macedonië. Zo is Bob Dylan ook ooit begonnen. Maar die zong in het Engels en had het geluk dat hij een beter bovengebit had…

Klik hier voor het filmpje (5:19 minuten)…

(Шуткo, Шутo Opизapи, Cкoпje, Maкeдoниja)

Click here for an ENGLISH TRANSLATION of this article…

Video-opnamen van Herdelezi ofwel Djurdjevdan, in Šutka (Šuto Orizari). Šutka ligt bij Skopje, Macedonië en is één van de grootste Roma dorpen ter wereld.

Herdelezi is het belangrijkste feest voor Roma uit voormalig Joegoslavië, en markeert het begin van de zomer. Voorafgaand aan de eerste dag van de viering houden de Roma een voorjaarsschoonmaak en verven sommigen hun huis opnieuw.

De Roma in Macedonië zijn voornamelijk moslims maar vreemd genoeg zijn ze tijdens de eerste dag van Herdelezi bij de orthodox christelijke Sveti Jovan kerk in Skopje te vinden. Het is daar een behoorlijke drukte, met muzikanten en datende pubers. Veel Roma komen hier om van de heilige bron te drinken, dat zou gezondheid en geluk brengen in het komende jaar. Gezien de gezondheidstoestand van Roma in de Balkan denk ik niet dat het water erg geneeskrachtige eigenschappen bezit.

De schapen en lammeren in Šutka hebben die dag minder geluk, zij worden overal midden op straat massaal geslacht, waardoor sommige straten zo ongeveer in een rivier van bloed veranderen. De video bevat daarvan opnamen, wie dat niet zit zitten moet dan ook maar niet kijken. Het is zoals de dingen gaan in Šutka. Voor degenen met een sterke maag staat hier de brute versie van het filmpje…

Op het voetbalveldje in het midden van het dorp is tijdens Herdelezi een Lunapark opgesteld. Aan het eind van de feestweek, op de vierde dag, wordt daar een concert gehouden door verschillende Roma-zangers, met als backing band de “Mladi Kristali” oftewel “Jonge Kristallen”, zoals ze zichzelf noemen, die een soort Rom-pop ten gehore brengen. De soundchek van Mladi Kristali kun je hier zien. Roma muzikanten in Šutka verdienen vaak een dikke boterham. Zo’n 30 procent van de zangers op de Macedonische TV is afkomstig uit Šutka, en wonen daar in grote protserige huizen op een steenworp afstand van bijna-krotwoningen. Eigenlijk zijn die Roma zangers de Andre Hazessen van de Macedonië. Het is op TV in ieder geval veel sentimentele kitsch wat de klok slaat, men speelt als rechtgeaarde broodmuzikant uiteraard wel wat de klant wil horen.

Klik hier voor de gecensureerde versie van het filmpje…

Klik hier voor de video van Mladi Kristali…

Klik hier voor de foto’s uit Shutka uit 2007…

Klik hier voor foto’s uit Shutka uit 2004…

NB: Andere beschrijvingen van Šutka kun je vinden op de site van Garth Cartwright en Joyce van Belkom

Koud filmpje van het treinstation van Sighetu Marmaţiei, in het noorden van Roemenië, aan de grens met de Oekraïne. Gefilmd op nieuwjaarsdag, tijdens het wachten in de vrieskou op de trein naar Cluj-Napoca. Temperaturen van -7 overdag tot -18 ’s nachts. De ticketverkoopsters lachten me uit omdat ik een ‘clasa un’ (eerste klas) ticket wilde hebben. Clasa un in Roemenië stond volgens hen gelijk aan clasa cinci (vijfde klas) in Nederland. Niet zo gek, want ondanks de clasa un coupé had de verwarming toch kuren, waardoor het eerste deel van de rit behoorlijk fris was…

Klik hier om het filmpje te bekijken…

Sound: FM3 Buddha Machine loop transformed by Monolake/Robert Henke