Van Skopje naar İstanbul

Dit is een oude reis-email van 15 Mei 2004, geschreven (op een Linux bak!) in een internet café in de wijk Beyoğlu in İstanbul, die ik weer terugvond bij het doornemen van mijn email-backlog. Dus ik dacht: laat ik er gewoon een blogartikel van maken, opgeleukt met een paar fotootjes…

Ha, die allen…

Zomaar een mailtje van een vakantieganger. Ik ben eergisteren in İstanbul gearriveerd, na een reis door Macedonië, Grieks Macedonië, en Thracië.

Shutka veemarktIn Skopje zijn wij direct de Roma-wijk, Shuto Orizari ofwel Shutka ingedoken, alwaar wij meteen met onze neus in de boter vielen. Het was daar de dag voor Gjurgjovden een vierdaags feest wat vooral door de Roma wordt gevierd. Na een korte wandeling door de hoofdstraat annex Bazaar, waar ongelooflijk veel troep wordt verhandeld, stuitten wij op een veemarkt (foto) waar honderden lammeren werden verkocht, die op deze dag bij bosjes worden geslacht. Gab kreeg het een beetje benauwd op die veemarkt, omdat we nogal werden aangestaard door al die (vermoedelijk) Albanese boeren met hun buitengewoon ongure koppen.

Rom bandje in ShutkaEen dag later komen wij wat feestende Roma op straat tegen. Meteen wordt ons Rakija aangeboden. Sterk spul, die Rakija. Twee kleine glaasjes en je bent al in de lorem. Even later staat er alsof ze uit het niets kwamen een Rom-bandje (foto) te spelen. Twee accordeonisten, één trommelaar en een ontzettend schele, en daarom fotgenieke, saxofonist.

Nadat Gab vertrokken was naar Athene, ben ik met haar zus, die in Skopje woonachtig is en waar we hebben gelogeerd, nogmaals gaan fotograferen in Shutka. Weer werden er twee bruiloften gehouden met bijbehorende muziek, zgn Zurla-Tapan ensembles, die echt ongelooflijk veel herrie kunnen maken. Na een tijdje fotograferen vroeg iemand mij of ik volgende week de bruiloft van zijn dochter wilde fotograferen. Een buitenkansje, maar helaas, ik moest weer verder natuurlijk.

Hoofdstraat in shutkaIn Shutka spreekt de helft van de inwoners vloeiend Duits, gastarbeiders. Met het geld dat ze in Duitsland hebben verdiend hebben ze hier kasten van huizen kunnen bouwen, en als je dan twee straten verder loopt is het ineens weer alsof je in een derde wereld sloppenwijk loopt, kinderen met haar als touw die allemaal op de foto willen, modderige straatjes en hier en daar iemand die dronken voor z’n krotwoning zit. Arme drommels. (op de foto hiernaast de hoofdstraat annex markt van Shutka)

Gewone CD’s zijn hier niet te krijgen, alles is gekopieerd en kost omgerekend 1 Euro (alles is hier spotgoedkoop). Op zoek naar een paar Zurla-Tapan CD’s dus, en de verkoper Bejadin blijkt zelf in zo’n ensemble te spelen en laat een paar van zijn eigen CD’s voor me halen. Bejadin spreekt geen Duits en probeert me iets over een DIEVIEDIE uit te leggen. Ik begrijp niet helemaal wat hij bedoeld (van Macedonisch of Romani versta ik bijna geen woord) en zeg elke keer maar ‘Da, da, dobro’ (Ja, ja, goed) in mijn beste Macedonisch. Maar hulp is onderweg. Er komen nog twee man bij en er ontstaat een onverstaanbaar kakofonisch gesprek met als kernwoorden DIEVIEDIE, TIEVIE, KOEKEN, STUDIO, en DA, DA, DOBRO. Waarschijnlijk probeerden ze me uit te leggen dat Bejadin een DVD had van zijn opnames in de studio. Die DVD kon je dan bekijken via de TV. Fantastisch toch, die moderne electronica.

De CD's van Behjadin en Shaip

Buiten Shutka valt er geloof ik niet zoveel te beleven in Skopje, behalve dat je hier goedkoop en goed kan eten, en een aardige Turkse wijk, dus besluit ik om via Prilep (is een tegenvaller) de grens met Griekenland over te gaan naar Edhessa (wel aardig) (foto hieronder). Met de bus naar Bitola gegaan en een taxi naar de grenspost, daarna ben ik de 500m niemandsland lopend overgestoken, dat was heel gek.

EdhessaHet verschil tussen Macedonië en Griekenland komt duidelijk naar voren in de prijzen. Macedonië is straatarm en spotgoedkoop, Griekenland is sinds de invoering van de euro behoorlijk duur geworden, en het geld vliegt m’n zak uit. Dat doet me besluiten om zo snel mogelijk via Xanthi (met een mooie oude Turkse wijk) in Grieks-Thracië naar Istanbul door te stomen. Aan de grens met Turkije moest ik voor 10 Euro een visum kopen, terwijl in mijn boekje staat dat Hollanders geen visum nodig hebben voor Turkije. Ofwel zijn de reglementen veranderd, of ik ben opgelicht. Eenmaal de grens over wordt het in de bus een stuk lastiger om CD-tjes op m’n discman te luisteren ivm de abominabele asfaltering in Turkije. Bij Keşan lag in een een enorme plas bloed een koe op de weg, die aangereden was, Welcome to Turkey!

Istanbul‘Arriving in İstanbul comes as a shock’, heb ik eens ergens gelezen, en dat is niets teveel gezegd. Het is hier werkelijk on-ge-lo-fe-lijk druk. Oversteken op een straat breder dan tien meter is pure zelfmoord, vanwege de continue stroom verkeer. Bussen en trams/metro’s zijn echt ‘packed to the gills’. İstiklal Caddesi, het hart van İstanbul is elke dag tien keer drukker dan de Coolsingel op Zaterdag. Er zijn hier restaurantstraten (Çiçek Pasaj en omgeving) met werkelijk honderden restaurants die rond een uur of tien ’s avonds helemaal afgeladen zijn. De Overdekte Bazaar telt ongeveer 1500 winkels. Ik ben aardig wat gewend, (Athene, Napoli, Palermo), maar dit is toch wel een paar graadjes erger.

Muzikant met CumbusDe bezienswaardigheden heb ik 11 jaar geleden al eens gezien, dus ik loop voornamelijk een beetje rond te wandelen en probeer het een beetje rustig aan te doen voorzover dat in deze mierenhoop van 12 tot 16 miljoen mensen mogelijk is. Ook heb ik een nieuwe Cümbüş (instrument op de foto) gekocht, een gefrette versie met gegraveerde body, inclusief 2 sets snaren en extra draagtas voor de spotprijs van 150 miljoen Lira (80 Euro). İstanbul is erg goedkoop, een broodje op straat kost slechts 1 miljoen Lira :) )

Nederlanders zijn fascisten, volgens de simit-verkoper die een praatje met mij probeerde te maken. Hij liet mij een krant zien waarin een foto van een koerdische stond en in het berichtje kon ik de naam ‘Jan Piet Donner’ ontwaren. Hoe zit dat? (vraag aan het thuisfront) Ik vond hem een beetje vervelend en heb het gesprek maar afgebroken door te zeggen: ‘Politik fascist ama halk güzel’ (Politiek fascist maar volk goed). Daar was hij het wel mee eens, geloof ik. Ik redt me wel hiero, met m’n steno-turks.

Maarreeh… nou weet ik effe niks meer, en ik ben het typen een beetje zat. Ik ga me weer even in de Chaos begeven :)

De Groeten, M@X

Klik hier om meer foto’s van deze trip te bekijken…


    Macedonië: Orkestar Mladi Kristali in Šutka

    In Mei wordt in de Balkan ‘Herdelezi’ gevierd, een soort van heilige week voor de Balkan-Roma. De week wordt meestal afgesloten met een groot feest op het dorpsplein of een andere open plek. Tijdens dat feest speelde in Šutka (een grote Roma wijk net buiten Skopje, Macedonië) de heren die je in de videoclip een soundcheck ziet doen. De band noemt zich “Mladi Kristali”, ofwel “De Jonge Kristallen”. Macedonische zigeunerbands hebben wel vaker van dat soort namen.

    De muziek die deze band speelt is typisch voor de regio Macedonië/Bulgarije, maar is wel wat anders dan we van wereldmuziek-platenlabels gewend zijn. Die labels contracteren bands, die dan vooral de authentieke en traditionele kant van hun muziek blijven benadrukken. Dat is immers veel meer in trek bij het westerse publiek, en dat zijn toch degenen die hun CD’s kopen. Westerse luisteraars houden niet zo van kitscherige keyboardgeluiden, maar toch is dit eigenlijk meer the real thing. Het is de muziek waar de Roma muzikanten hun brood mee verdienen op bruiloften en partijen. En zo’n keyboard heeft natuurlijk veel meer octaven dan een trompet, en ja, kan zelfs een hele band vervangen, en kan ongelooflijk hard uitversterkt worden waardoor het P.A. systeem gaat vervormen, niemand elkaar meer verstaat, en iedereen met suizende oren en een stuk in zijn kraag naar huis kan. En zo hoort dat, in Roma-land…

    ENGLISH TEXT:

    In May, ‘Herdelezi’ a kind of holy week, is celebrated by Roma in the Balkans. On the last day there usually is large party on the village square or some other open space. During the celebration the band “Mladi Kristali” – which means “Young Crystals” – played in Šutka, which is a large Roma village near Skopje, Macedonia. In the videoclip, the band is actually doing a soundcheck.

    The music played is typical Macedonian/Bulgarian fare, and it is something quite different from the music that world-music labels tend to serve. These labels often contract bands who then keep playing their music in a more traditional and authentic manner. Such music is more interesting for a western audience, and they are the ones who buy the CD’s anyway. Western listeners usually don’t like the kitschy keyboard sound aimed at the locals, but arguably this music is more like the real thing. It is the music with which Roma musicians earn their money at weddings and parties. And of course big keyboards like that have many more octaves than trumpets have, and yes, they can replace an entire band, and last but not least they can crank up the volume in a way that distorts the P.A. sound system, leaves everybody not-understanding each other anymore, and when the party’s over everyone can go home loaded and with ringing in their ears. Just the way it is supposed to be…

    Klik hier om het filmpje van Mladi Kristali te bekijken…

    Klik hier voor foto’s uit Shutka uit 2007…

    Klik hier voor foto’s uit Shutka uit 2004…


      Macedonië: Herdelezi in Šutka

      (Шуткo, Шутo Opизapи, Cкoпje, Maкeдoниja)

      Click here for an ENGLISH TRANSLATION of this article…

      Video-opnamen van Herdelezi ofwel Djurdjevdan, in Šutka (Šuto Orizari). Šutka ligt bij Skopje, Macedonië en is één van de grootste Roma dorpen ter wereld.

      Herdelezi is het belangrijkste feest voor Roma uit voormalig Joegoslavië, en markeert het begin van de zomer. Voorafgaand aan de eerste dag van de viering houden de Roma een voorjaarsschoonmaak en verven sommigen hun huis opnieuw.

      De Roma in Macedonië zijn voornamelijk moslims maar vreemd genoeg zijn ze tijdens de eerste dag van Herdelezi bij de orthodox christelijke Sveti Jovan kerk in Skopje te vinden. Het is daar een behoorlijke drukte, met muzikanten en datende pubers. Veel Roma komen hier om van de heilige bron te drinken, dat zou gezondheid en geluk brengen in het komende jaar. Gezien de gezondheidstoestand van Roma in de Balkan denk ik niet dat het water erg geneeskrachtige eigenschappen bezit.

      De schapen en lammeren in Šutka hebben die dag minder geluk, zij worden overal midden op straat massaal geslacht, waardoor sommige straten zo ongeveer in een rivier van bloed veranderen. De video bevat daarvan opnamen, wie dat niet zit zitten moet dan ook maar niet kijken. Het is zoals de dingen gaan in Šutka. Voor degenen met een sterke maag staat hier de brute versie van het filmpje…

      Op het voetbalveldje in het midden van het dorp is tijdens Herdelezi een Lunapark opgesteld. Aan het eind van de feestweek, op de vierde dag, wordt daar een concert gehouden door verschillende Roma-zangers, met als backing band de “Mladi Kristali” oftewel “Jonge Kristallen”, zoals ze zichzelf noemen, die een soort Rom-pop ten gehore brengen. De soundchek van Mladi Kristali kun je hier zien. Roma muzikanten in Šutka verdienen vaak een dikke boterham. Zo’n 30 procent van de zangers op de Macedonische TV is afkomstig uit Šutka, en wonen daar in grote protserige huizen op een steenworp afstand van bijna-krotwoningen. Eigenlijk zijn die Roma zangers de Andre Hazessen van de Macedonië. Het is op TV in ieder geval veel sentimentele kitsch wat de klok slaat, men speelt als rechtgeaarde broodmuzikant uiteraard wel wat de klant wil horen.

      Klik hier voor de gecensureerde versie van het filmpje…

      Klik hier voor de video van Mladi Kristali…

      Klik hier voor de foto’s uit Shutka uit 2007…

      Klik hier voor foto’s uit Shutka uit 2004…

      NB: Andere beschrijvingen van Šutka kun je vinden op de site van Garth Cartwright en Joyce van Belkom


        Macedonië: Shutka

        Klik hier voor de foto's uit shutka

        Shutka (Šutka, Šuto Orizari), Skopje, Macedonië

        Шуткo, (Шутo Opизapи), Cкoпje, Maкeдoниja

        7/9 September 2007

        Click here for an ENGLISH TRANSLATION of this article…

        Klik hier voor de foto’s uit Shutka…

        Klik hier voor het Shutka filmpje…

        Klik hier voor de video van Mladi Kristali…

        Klik hier voor foto’s uit Shutka uit 2004…

        Shuto Orizari, of Shutka, is een bijzonder levendig zigeunerghetto aan de noordrand van Skopje in Macedonië. Na een aardbeving in 1963 werd de complete Roma bevolking van Skopje ‘vrijwillig gedeporteerd’ naar Shutka. Het is nu waarschijnlijk de grootste zigeuner-enclave in Europa, er wonen minimaal 20.000 Roma, maar de bewoners zelf houden het op 50.000 inwoners. Shutka is niet louter een favela-type-sloppenwijk zoals de in Shutka opgenomen speelfilm van Kusturica, “Time of the Gypsies / Dom za Vešanje”, moet doen geloven, maar meer een echt dorp, dat uiteindelijk opgeslokt zal worden door het uitdijende Skopje. Zo heeft Shutka toch ook wat rijkere bewoners, getuige de soms dure auto’s en betere huizen, de wijk is voorzien van electriciteit en riolering (in tegenstelling tot sommige ’slums’ in Belgrado), er is een Roma school met 1900 leerlingen, en het dorp wordt geleid door een Rom-burgemeester.

        Klik hier om meer te lezen


          Elsewhere in Europe

          Mostar

          Elsewhere in Europe.

          Klik hier voor de fotoserie…