In 1976 ten tijde van de Roemeense dictatuur besloot “conducator” Ceaușescu een kopermijn te openen in de bergen van Apușeni. Om het afval uit de mijn op te vangen werd een dam aangelegd in de Geamăna vallei. Deze vallei is inmiddels bedolven onder een dikke laag giftig slib.

Ik moest even googlen hoe die koperwinning technisch in z’n werk gaat: Een berg wordt afgegraven of opgeblazen en de grond vermalen. Via een chemisch proces waarbij het extreem giftige cyaankali wordt gebruikt wordt het koper van de grond gescheiden. De resterende giftige modder moet worden afgevoerd.

In dit geval wordt die modder zonder pardon in de voorheen idyllische vallei gespoten. In de loop van de tijd zijn enkele dorpjes onder de smurrie bedolven. De bewoners van het dorp Geamăna, waarvan de kerktoren nog steeds zichbaar is,  moesten in communistische tijden hun huizen verlaten tegen een magere financiele compensatie. In onze kapitalistische tijden gaan deze praktijken gewoon door. Het kerhof van het gehucht Vința aan de zuidwestelijke punt van het meer, dat ieder jaar nog steeds een meter stijgt, is inmiddels bijna ondergelopen in gifgroen water. Er wonen nog steeds her en der boeren aan de rand van het meer. De gewassen die zij verbouwen lijken me niet heel geschikt voor consumptie.

Misschien lijkt het erger dan het is: In tegenstelling tot bijvoorbeeld de vervuiling uit de luchtvaart (die ook gebruikt wordt door ramptoeristen zoals ik om dit meer eens van dichtbij te bekijken), blijft het afval hier wel op één plek liggen. De verwachting is echter wel dat de nabijgelegen Arieș rivier via het grondwater vervuild kan worden met cyaankali. De tijd zal het leren, want ik zie het niet gauw gebeuren dat de kopermijn wordt gesloten. Blijkbaar heeft dit een lage prioriteit bij de EU.

Tot overmaat van ramp heeft een Canadees bedrijf, geleid door een Roemeense CEO, enkele jaren geleden geprobeerd om de nabijgelegen oude goudmijn van Roșia Montană te heropenen. Dit is tot nog toe niet gelukt vanwege protesten door de Roemeense bevolking. Gaat het project uiteindelijk toch door dan staat de volgende verwoesting in de planning:

  • 1346 tot 2388 hectare zal worden geexploiteerd, 300 hectare wordt bedolven onder een “residubeheersingsmeer” van zware metalen en cyanide, dat permanent meer dan 6000 mensen uit de naburige gebieden in gevaar brengt.
  • 4 bergen zullen worden opgeblazen.
  • 2064 privé-eigendommen moeten worden verplaatst.
  • 975 huizen worden afgebroken, waarvan 41 huizen als nationaal erfgoed worden beschouwd.
  • 7 kerken worden afgebroken, opgeblazen of bedolven onder het cyanidemeer.
  • 11 begraafplaatsen moeten worden verplaatst.
  • Er zal 12.000 ton cyanide worden gebruikt (een totaal van 240.000 ton cyanide)
  • Slechts 634 banen zullen worden gecreëerd over een periode van 17 jaar.

 

Een meer van giftig slib.

 

De kerktoren van het gehucht Geamană.

 

 

Het is er soms alsof je op Mars bent.

 

 

 

 

Er loopt een gammele constructie over het meer. Verboden toegang en verdrinkingsgevaar!

 

De zuidwestelijke punt van het meer is gifgroen gekleurd.

 

Boeren verbouwen nog wat aan de rand van het meer.

 

 

 

De afsluitdam, die nog steeds periodiek moet worden ophgehoogd.

 

Vertaling: Vergeet Gemăna niet. Redt Roșia Montană.